Alexa
Medya Siyaset

Bahar Bayramı mı İşçi Bayramı mı?

Bahar Bayramı mı İşçi Bayramı mı?

Ülkemizin oldukça simgesel ve önemli günlerinden birinin yıldönümündeyiz. Tüm emekçilerin bayramı kutlu olsun. 1977 Kanlı 1 Mayıs’ı halen kimler tarafından yaptırıldığı aydınlatılamamış bir katliam olarak geçmişimizde duruyor. 41 yıl önce bugün hayatını kaybedenleri de bu vesileyle anmış olalım.

Bu yazıda Demokrat Parti iktidarının son günlerinden bir tartışmayı sizlere hatırlatmaya çalışacağım. 1935’ten beri resmi olarak “Bahar Bayramı” adıyla kutlanan 1 Mayıs; ilk kez bir başbakan tarafından, bildiğimiz kadarıyla, kutlama esnasında “İşçi Bayramı” olarak anıldı. 1 Mayıs 1960’ta gerçekleşen bu olayın da o dönemde ilgi çektiğini söylemek mümkündür.

O günlerde henüz birkaç gün önce 28 Nisan’da yaşanan olayların tesiri geçmemiştir, aksine örfi idare vardır ve buna rağmen 2 tane protesto gerçekleştirilmiştir.[1] O gün radyolarda yayınlanması için Başvekil Adnan Menderes’in yaptığı konuşmada da “Bu ihtilal değil ayaklanma.” cümlesine yer vermesi durumun göstergesidir. Daha önce belirttiğim gibi, resmi olarak “Bahar Bayramı” olarak kutlanan 1 Mayıs için Menderes, toplumsal tepkilerin de oldukça arttığı bir dönemde ” 1 Mayıs İşçi Bayramı ” demesi dikkate değer ancak bir o kadar da az üzerinde durulan olaydır.

Yazının sonunda dinleyebileceğiniz şekilde Menderes’in 1 Mayıs’ta radyoda yaptığı konuşmanın bir kısmını paylaşacağım. Bu ses kaydını birkaç ay önce satın aldığım 45’lik plaktan kaydettim. Açıkçası bu plağı alana kadar benim de bu yazıya konu olan konuşmadan haberim yoktu. Bu plak Menderes’in vefatından sonra Sultan Plak tarafından hazırlanmış.

“Bugün 1 Mayıs İşçi Bayramı, işçi kardaşlarımıza elemsiz, kedersiz bir çok bayramlar idrak etmelerini ve onların refah ve saadetini temenni ederken, bu gayede kendilerine her zaman yardımcı olmanın en aziz emelimi teşkil ettiğini ifade etmek isterim” sözleriyle kısa ama net bir dille mesaj vermişti Menderes.  1 gün sonra Milliyet’te “Durum” adlı yazarın isminin verilmediği köşede “1 Mayıs” başlığı altında yazılanlarda Menderes’in “işçi bayramı” söyleminin getirdiği şaşkınlık belli oluyor.

“Dünyanın birçok ülkelerinde 1 Mayıs Günü işçi bayramı olarak kutlanır. Fakat Mayıs ayının ilk gününe hususi bir önem veren ve işçi bayramını en tantanalı şekilde kutlayan memleket, Sovyetler Birliği ve onların komünist peykleridir. Bu ülkelerde, komünizm ideolojisinin hedef ve parolaları her yıl 1 Mayıs’ta büyük törenlerle tekrar ilan edilir. Dikkati çeken bir husus da Sovyetler Birliği’nde 1 Mayıs günü daima yapılan silahlı gösterilerdir.

Türkiye’de de 1935’te kabul edilen bir kanunla, 1 Mayıs günü resmi bayram ilan edilmiştir. Fakat bizde bu bayramın adı işçi değil “bahar”dır.

Başvekil Menderes dün yaptığı radyo konuşmasında bu bayramdan diğer memleketlerde olduğu gibi işçi bayramı adını kullanarak bahsetmiştir. Hükümet reisinin bu beyanından sonra bundan böyle bizde de 1 Mayıs günlerinin işçi bayramı olarak kutlanıp kutlanmayacağı merak çekecek bir konudur.”

Okuduğunuz gibi, dünya genelinde bu bayramın “işçi bayramı” olarak kutlandığını belirtip Menderes’in bu beyanından sonra bizde de adının değişip değişmeyeceğine dair merak dile getirilmiştir. Bu konuyla ilgili olan sadece Milliyet değildi. Forum Dergisi’nin 15 Mayıs’ta çıkan 147.sayısının 2. ve 3. sayfasında yer alan cümlelerde Menderes ağır şekilde eleştiriliyor.

“Nasıl hayret edilmesin ki, 1 Mayısın Türkiye’deki ismi Milli Bayramların adını tesbit eden 27 Mayıs 1935 gün ve 2739 sayılı Ulusal Bayram ve Genel Tatiller hakkındaki Kanun’un 2inci maddesinin C bendine göre, sadece ‘Bahar Bayramı’dır. ..

Yalnızca kanunda değil, bütün resmi ve gayrıresmi konuşmalarda da 1 Mayıs, memleketimizde yıllardır Bahar Bayramı olarak anılır.

Başvekilin radyo konuşmaları, irticalen değil, önce düşüne taşına hazırlanarak yazıldığına, hatta konuşma banda(yani ses makinesine) alındıktan sonra, bu bant Radyo Evine götürülmeden önce, Menderes tarafından en aşağı bir defa dinlendiğine göre, bu vasıflandırmayı bir ‘dil sürçmesi’ olarak kabul etmeğe de imkan yoktur. Yine hepimiz biliriz ki, 1 Mayıs, Marksist Sosyalistler ve Koministler için İşçi Bayramıdır. Solcu işçilerin ‘dünya ihtilali’ gayesiyle birleşerek bayram yaptıkları gündür. Ve zaten Türk Kanun Koyucusunun 1 Mayısı ‘bahar bayramı’ olarak ilan edişinin sebebi de, beynelmilel işçi hareketlerinin Türkiye’de de sınıf mücadelesi şuurunu yaratmak için böyle bir günü kendilerine mal etmesine meydan vermemekten ibarettir… Menderes’in 1 Mayıs’ı ‘İşçi Bayramı olarak ilan edivermesinden’ dolayı, kendisinin sola kaymaya başladığını iddia edecek değiliz. Ama şu kadarını belirtmek isteriz ki, Menderes, Bahar Bayramını kendi başına vaftiz ederek İşçi Bayramı haline getirmekle, bir kerre daha ‘yalnız Meclis’e ait olan bir yetkiyi kendisinde görmek hevesine’ kapılmıştır.”

Menderes’e burada “yalnız Meclis’e ait olan bir yetkiyi kendisinde görmek hevesine kapılması” dolayısıyla sert bir eleştiri var. O günlerde sokağa çıkma yasaklarının, Demokrat Parti’nin iyice sertleşen dilinin ve politikalarının, radyonun muhalefete kapatılmasının, antidemokratikliğin muazzam örneği olan Tahkikat Komisyonu’nu dikkate alırsak toplumda ve muhalefette ciddi bir baskı vardır. Forum Dergisi de gündemdeki konulara da gönderme yaparak “Meclis’in yetkisini kendine ait görme hevesiyle” diye eleştiri getirmiştir. 27 Mayıs İhtilali’ne 12 gün kalmışken Menderes bu eleştirilere yanıt vermiş midir, bunun cevabına elimdeki kaynaklardan ulaşamadım.

Ancak o konuşmanın kaydını şimdi sizlerle paylaşıyorum. Mehmet Ö. Alkan’ın 2011’de Eski Defterler programında söz ettiğine göre bu konuşma günümüzde de kullanılan Saraçhane’deki belediye binasında yapılmış. İyi dinlemeler.

[1] Bianet, 27 Mayıs Darbesi Kronolojisi ve Yassıada Duruşmaları

Doğukan Temizel

Doğukan Temizel

"1998'de İstanbul'da doğdum. İlköğretim ve lise eğitimimi Bakırköy'de tamamladım. Şu sıralar üniversitede hukuk öğrenimine devam ediyorum. 2011'den bu yana çeşitli internet sitelerinde yakın tarih üzerine köşe yazılarım yayınlanıyor."
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ