Medya Siyaset

Devlet ve Parti

Devlet ve Parti

Nuri Conker, Salih Bozok, Kılıç Ali… Çankaya’da Atatürk’ün sofrasında buluşurlar.

İlk kadehler, tatlı bir hava içinde yudumlanır. Konu konuyu, mesele meseleyi açar. Bir ara;

Nuri Conker: “Geçen gün Hacim Muhittin’i, Şükrü Kaya’nın yanında gördüm Paşam, size uğradı mı?” diye sorar.

Atatürk: “hayır…”

Nuri Conker: “Ben uğrar sandım.”

Atatürk, Nuri Conker’in yüzünü inceler, hoş olmayan vakaya tanık olduğunu hisseder:

“Neden soruyorsun?”

“Eski arkadaşınız değil mi… Ankara’ya gelince?”

“Dilinin altındakini çıkar Nuri! Ne demek istiyorsun?”

“Valla bir şey diyecek değilim, hatırıma geldi de söyledim.”

“Peki, Şükrü Kaya ile ne işi varmış?”

“Bilmem, ben girdiğim zaman Kazım Dirik’ten yakınıyordu.”

“Anlatsana canım, neymiş yakıntısı.”

“Siz biliyor musunuz Paşam, Hacim Muhittin İzmir’de Parti Müfettişi, Kazım Dirik Vali; ikisi de zart zurtu sever, geçinemiyorlar. Hacim Muhittin, Kazım Dirik’i, Recep Peker’e; Kazım Dirik, Hacim Muhittin’i Şükrü Kaya’ya şikâyet edip duruyor. Anlaşılan işi azıtmış, Hacim Muhittin doğrudan Şükrü Kaya’ya çıkmış… Bildiğime göre, işin esası bu.”

Atatürk, kaşları çatar, oldum olası, iki başlı idareden hoşlanmamıştır.

Kazım Dirik ve Hacim Muhittin’in Kurtuluş Savaşı’ndaki fedakârlıklarını anımsar; anlatılanlara bir anlam veremez, çok şaşırmıştır. Bir ilde sorumlu Vali varken, sorumsuz bir kişi olan Parti Müfettişinin İl işlerine karışması canını sıkmıştır.

“Ne zaman gördün Hacim’i?”

“Birkaç gün oluyor.”

Atatürk, yaveri çağırır ve Hacim Muhittin’in Ankara’da olup olmadığının öğrenilmesini ister.

Az sonra haber gelir. 2 gün önce İzmir’e gitmiştir.

Atatürk, masadaki arkadaşlarına:

“Böyle şey olmaz, Parti Müfettişi parti işleri ile ilgilenecek. Eğer bazı dilekleri varsa, bunları Valiye, hükümete bildirecek, yoksa Vali’nin, Hükümet’in işine karışmayacak. Bir Vali, bulunduğu yerde Devlet’i ve Hükümet’i temsil eder, en büyük baştır. Ona yalnız bağlı bulunduğu Vekili emir verir, şikâyeti varsa, gelsin Hükümet’e söylesin” serzenişinde bulunur.

Nuri Conker: “İyi ya Paşam, o da sizin dediğinizi yapıyor, gelmiş Kazım Dirik’i,  Bakan’a şikâyet ediyor.”

Atatürk, yaverine yeni bir emir verir:

“Şükrü Kaya’yı bulun.”

Yarım saat sonra Şükrü Kaya sofradadır.

Atatürk, Hacım Muhittin, Kazım Dirik çekişmesi üzerine ne düşündüğünü sorar.

Şükrü Kaya:” Paşam, ikisi de arkadaşımız, geçinemiyorlar. Ben Recep’e (Peker) Parti Müfettişini değiştirmesini rica ettim, o bana ‘sen valini kaldır, bu adam işe yaramaz’ dedi. Oysa Kazım Dirik Paşa, İzmir’de iyi çalışıyor, yerine daha iyisini de göndermem mümkün değil. Bu işte biraz başım ağrıdı.”

Atatürk’ün önündeki kadeh, dokunulmadan olduğu gibi duruyordu. Canının sıkıldığı, her halinden belliydi.

Şükrü Kaya’ya dönerek:

“Parti Müfettişi, Vali’nin işine ne karışırmış! Hele Recep’in, sana valiyi değiştirmeni salık vermesi ne demek? Nasıl bir yönetimdir bu? Sorumsuz Müfettiş, sorumlu Valiye buyruk verecek? Peki, bir Vali, Parti Müfettişi’nin dediğini yapar da o işin sonu iyi çıkmazsa, sen Vali’nin mi yakasına yapışacaksın, Parti Müfettişi’nin mi?”

“Elbette Vali’nin…”

“Öyleyse, Parti Müfettişi’nin haddini bildirmek de sana düşer… Gücün yetmiyorsa, Başvekil Paşaya söyle.”

Sofrada, başlangıçtaki neşeli hava, yerini sessizliğe bırakmıştır.

Atatürk, Yaverini bir daha çağırır, yarın İzmir’e gideceğini, hazırlığın yapılmasını buyurur.

Şükrü Kaya’ya, “Yarın gidip durumu yerinde göreceğim. Yapılacak bir şey olursa size bildiririm.”

Sabah olur, İzmir yolculuğu başlar.

Atatürk’ü; başta Vali ve Parti Müfettişi olmak üzere İzmir’in ileri gelenleri karşılar.

Kendisine, önce Vali’nin el uzatması ve “hoş geldiniz” demesi gerekirken, Parti Müfettişinin elini uzatması ve “hoş geldiniz” demesi, Atatürk’ün dikkatinden kaçmaz.

Atatürk ve beraberindekiler, konaklayacakları Naim Palas’a gelirler.

Atatürk odasına çıkar.

Vali, bu aradan yararlanıp, sofrayı gözden geçirir.

Arkasından Parti Müfettişi gelir, o da sofrayı gözden geçirir; perdeleri işaret ederek kapatılmasını buyurur; Salon, kordon seviyesinde olduğundan, dışarıdakiler içeridekileri görmektedir.

Parti Müfettiş’i, perdeleri kapatarak içeride içki içildiğinin görünmesine mani olmayı düşünmüştür.

Az sonra Atatürk salona iner, Denize bakan pencerelerin perdelerle kapatılmış olduğunu görür.

Vali Kazım Dirik’e, “perdeleri neden kapattığını” sorar.

Parti Müfettişi Hacim Muhittin, Vali Kazım Dirik’in yanıt vermesine fırsat tanımadan araya girer ve soruya karşılık verir.

“Paşam, dışarısı kalabalık, rahatsız olursunuz diye düşündüm.”

Atatürk, sinirli bir sesle konuşur: “Ben, halkımdan rahatsız olmam Hacim beyefendi! Açınız perdeleri, halk bizi görsün, biz halkı görelim. Ziyafet sofrasında içki içileceğini herkes bilir. Ama perdeleri kapatırsanız, bu sofranın üstünde çıplak kadın oynatıldığını söylerlerse, haklı çıkarlar…” der ve Vali’ye, yanındaki sağ koltuğa oturmasını işaret eder.

Parti Müfettişi, Valiyi dirseği ile iterek, Atatürk’ün gösterdiği koltuğa oturur.

Atatürk, Hacim Muhittin’in davranışını fark etmiştir. Vali’ye, sol başındaki koltuğa oturmasını işaret eder. Yenilir, içilir.

Atatürk, Kazım Dirik’e, İzmir ile ilgili sorular sorar.

Hacim Muhittin, her seferinde Vali’nin cevap vermesine fırsat vermeden Atatürk’ün sorularını yanıtlar. “Burası benden sorulur” havasındadır.

Atatürk, birden parlar.

“Bakınız Hacim Bey, Vali’yi göstererek, Paşa Hazretleri (Kazım Dirik generallikten emekliydi) burada, Vali, yani Devletin temsilcisidir. Koskoca Vali-i Alişan! (Şan ve şerefi yüksek olan, çok değerli) Bura da. ben bile onun kararlarına göre hareket etmek zorundayım; tutalım, bugün bana ‘sokağa çıkma’ diyebilir ve ben de uyarım, uymak zorundayım; çünkü buranın asayişinden, idaresinden, her şeyinden o sorumludur.”

Hacim Muhittin, toparlanmaya çalışarak kısık bir sesle “bir kusur işlediğim anlaşılıyor, bağışlayınız!”

Atatürk, ses tonunu yumuşatarak devam eder.

“Önemli değil… Kusur sayılmaz, elbette bağışlayacağım… Ama siz de bizimle beraber Ankara’ya geleceksiniz. Size İzmir’den çok, Ankara’da ihtiyacımız var” der ve sofracısı İbrahim’den Hasan Rıza Bey’i çağırmasını ister.

Hasan Rıza salona gelir, Atatürk, eliyle Hacim Muhittin’i göstererek, “Bak çocuk, Beyefendi Parti Müfettişliği’nden çekilecekler, senden Parti Genel Sekreterliğine bir istifa mektubu yazmanı rica ediyorum.”

Yüzünü Hacim Muhittin’e dönerek “ Bunu, telgrafla yapsak daha iyi olmaz mı?” diye sorar.

Hacim Muhittin, başını eğer.

Atatürk, Hasan Rıza Soyak’a: “Hadi böyle bir telgraf hazırla, getir. Beyefendi imza edecekler…”

Atatürk, özellikle Hacim Muhittin’le eski günlere ait anılarını anlatır, Hacim Muhittin’i de konuşturur. Bir süre sonra Hasan Rıza Soyak, telgrafı getirir ve Hacim Muhittin’e uzatır. Hacim Muhittin okumadan imzalar. (KAYNAK: ATATÜRK’ÜN FİKİR SOFRASI / İSMET BOZDAĞ)

***                                                    ***

Bu anıdan nasıl bir ders çıkarılmalı?

Atatürk; dilediğini atamış, dilediğini azatlamış mıdır? Hayır.

Atatürk; kafasına göre mi hareket etmiştir? Hayır.

Atatürk; partiyi, devletin önüne koyan anlayışı kabul etmemiştir.

Atatürk; devlet adabını hiçe sayan görevliye ders vermiştir.

Atatürk; parti devlet ilişkilerinde, devletten yana tavır koymuştur.

Devlet’in Valisi’ni, Parti’nin Müfettişine ezdirmemiştir.

Söz konusu devletse, tercihini arkadaşından yana değil, devletten yana; yani halktan yana kullanmıştır.

Ve Atatürk, her zaman ince, kibar ve nazik kalmıştır.

Görevden aldığı kişilerin onurunu kırmamış, kişiliğine “helal” getirmemiştir.

Liyakate önem vermiş ancak yanlışa göz yummamış, haksızlığa boyun eğmemiş, hukuksuzluğu kabullenmemiştir.

Kazım Dirik Kimdir?

Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919 günü “9. Ordu Müfettişi” olarak Bandırma Vapuru’yla Samsun’a çıktığında, Kazım Dirik  “Erkan-ı Harbiye Reisiydi.” (Ordu Kurmay Başkanı)

Mustafa Kemal Paşa ile birlikte Samsun’a çıkanların arasında yer almıştır. Milli Kurtuluş Savaşı’nda, Mustafa Kemal’le, fikir ve ideal birliği yapmıştır.

Hacim Muhittin Kimdir?

Türk idareci ve siyaset adamıdır. Yunan işgalinin ilk günlerinden itibaren İç Batı Anadolu’da, Kuvayi Milliye hareketlerinin organize edilmesine önderlik etmiştir. TBMM’de milletvekilliği yapmış ve Milli Mücadele’ye katılan idareci ve devlet adamıdır. Atatürk’ün yakın arkadaşlarındandır.

Celal Durgun

Celal Durgun

20 Eylül 1952 doğumluyum. 27 yıl öğretmen olarak Milli Eğitim’de çalıştım. ADD Milas Şubesi Başkanı olarak iki dönem görev yaptım. ADD Genel Merkezince çıkarılan dergi ile Mudafaa-i Hukuk dergisinde yazılarım yayınlandı. Halen Milas Önder gazetesinde yazıyorum.
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ